Haker złamał szyfrowanie GSM. Czy Twoje rozmowy są zagrożone?
Głośne złamanie szyfru A5/1 w sieciach 2G (GSM) z 2009 roku to dziś klasyka bezpieczeństwa telekomunikacji. Przypominamy, na czym polegało odkrycie Karstena Nohla — i wyjaśniamy, co wynika z niego dla bezpieczeństwa rozmów w erze 3G/4G/5G.
Zabezpieczenia GSM okazały się słabsze, niż zakładali operatorzy. (ilustracja poglądowa)
W 2009 roku niemiecki kryptolog Karsten Nohl publicznie wykazał, że algorytm A5/1 — szyfrujący połączenia w sieciach 2G (GSM) — można złamać przy użyciu ogólnodostępnego sprzętu. Czy oznaczało to, że każda rozmowa była narażona na podsłuch? Nie do końca — a sama sprawa miała drugie dno.
Sensacja na kongresie hakerów
Nohl ujawnił swoje odkrycie podczas Chaos Communication Congress 2009 — dorocznego spotkania międzynarodowej sceny hakerskiej, które odbywa się od 1984 roku (pierwsze edycje w Hamburgu; kongres z 2009 r. gościł Berlin). Co istotne, Niemiec opublikował złamany kod nie po to, by ułatwić podsłuchy, lecz przeciwnie — aby lepiej chronić rozmowy użytkowników GSM przed niepowołanymi osobami.
Do złamania szyfrowania inżynier wykorzystał sprzęt wart zaledwie kilka tysięcy dolarów oraz zestaw tzw. tablic hakerskich (rainbow tables). Same tablice pozwalały odtworzyć klucz sesji i rozszyfrować wcześniej przechwycony ruch — do faktycznego podsłuchu potrzebny był jeszcze osobny sprzęt do przechwytywania sygnału radiowego.
Zabezpieczenia GSM są niewystarczające
Cała sytuacja dobitnie pokazuje, że dotychczasowe zabezpieczenia sieci GSM są niewystarczające. Rozgłos wokół sprawy ma zaś jeden cel: zmusić operatorów sieci komórkowych do wdrożenia mocniejszych mechanizmów ochrony prywatności swoich klientów.
W 2009 roku skala była ogromna — z GSM korzystała wtedy zdecydowana większość z ok. 4,3 mld użytkowników telefonów, dlatego odkrycie wywarło realną presję na branżę i organizację GSM Association.
Co to oznacza dziś
Słabości A5/1 są znane od lat, a sieci 2G są w Polsce i Europie stopniowo wyłączane. Nowsze standardy stosują znacznie mocniejszą kryptografię: 3G (UMTS) stosuje algorytmy UEA1/UEA2 — oparte na szyfrach KASUMI i SNOW 3G — a 4G/LTE i 5G szyfry z rodziny AES, SNOW 3G i ZUC, z wzajemnym uwierzytelnianiem sieci i urządzenia. Z perspektywy dowodowej pasywny podsłuch „z powietrza” jest dziś znacznie trudniejszy i pozostaje w praktyce domeną wyspecjalizowanych służb — w postępowaniach dane o połączeniach pozyskuje się przede wszystkim legalną drogą: od operatora (retencja danych) lub z zabezpieczonych urządzeń.